آخرین نفس‌های یک قهرمان؛ آیا بخش موسیقی آیتونز زنده می‌ماند؟

دوازده سال از معرفی آیتونز می‌گذرد. استیو جابز با خوشحالی و غرور محصول جدید اپل را نجات‌دهنده دنیای موسیقی می‌دانست؛ قهرمانی که هدفش را محدود کردن و از بین بردن سرقت اینترنتی آهنگ‌ها اعلام کرده بود. ولی موفقیت‌های آیتونز به سطحی فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه رسید. فروشگاه موسیقی اپل توانست چهره این صنعت ورشکسته را تغییر دهد، درآمد هنگفتی به حساب غول کوپرتینو واریز و خرید قانونی آهنگ‌ها را دلنشین کند. دیگر لازم نبود مشتریان وقت زیادی صرف کنند و در فروشگاه‌های بزرگ و خسته‌کننده دنبال آهنگ‌های مناسب بگردند یا برای شنیدن فقط یک آهنگ مجبور باشند آلبوم کامل بخرند.

با گذشت یک دهه از زندگی آیتونز به نظر می‌رسد اپل در حال جراحی هویت این نرم‌افزار است. طی چند سال اخیر با اضافه شدن فیلم‌، سریال و اپلیکیشن، آیتونز دیگر صرفا فروشگاه موسیقی نبود. شاید بتوان آیتونز کنونی را بیشتر فروشگاهی چندرسانه‌ای-محتوایی به شمار آورد؛ فروشگاهی که به نظر می‌رسد قصد دارد از هسته اصلی‌اش جدا شود. موسیقی نخستین و تنها دلیل اپل برای خلق آیتونز بود. اکنون با معرفی Apple Music کاربران قدیمی‌تر آیتونز خطر را شدیدتر احساس می‌کنند؛ خطر فراموشی و نابود شدن آنچه «فروشگاه موسیقی آیتونز» نامیده می‌شد.

موسیقی در آیتونز، تکامل یا حذف؟

پشتیبانی اپل از قدیمی‌ترین دستگاه‌ها و محصولاتش زبانزد است. حتی آیپاد‌های سال 2001 هم می‌توانند به‌خوبی با نسخه جدید آیتونز ارتباط برقرار کنند. از سوی دیگر، این شرکت به ارائه راه‌حل‌های ساده و دقیق برای مشکلات پیچیده معروف است. فروشگاه موسیقی آیتونز بهترین مثال در این زمینه است؛ محصولی که کمپانی‌های موسیقی را از سقوط نجات داد. همچنین موفقیت آیتونز باعث شد اپل ایده‌هایش را برای شکل‌دهی اکوسیستم بسته جدی‌تر دنبال کند؛ اکوسیستمی که امروزه یکی از اصلی‌ترین دلایل تسلط و موفقیت این شرکت در بازار تکنولوژی است. با این حال رخدادهای چند سال اخیر نشان می‌دهد مدیران اپل ممکن است به حذف موسیقی از آیتونز علاقه‌مند باشند.

نسخه‌های اولیه آیتونز را شاید بتوان تعبیر رویاهای طرفداران موسیقی دانست. این برنامه در آن روزها می‌توانست به‌سادگی CD‌ها را بخواند یا روی آنها بنویسد، فهرست‌های پخش آهنگ متنوعی سامان دهد و، از همه مهم‌تر، آرشیو‌های بزرگ و به‌هم‌ریخته کاربران را نظمی دوباره ببخشد. آیتونز همچنین می‌توانست تجربه استفاده از آیپادها را هم غنی‌تر کند؛ ترکیبی کامل برای هر کسی که علاقه‌ای خالص به آهنگ و موزیک دارد. اما زمان گذشت و دیگر موسیقی اولویت اساسی اپل نبود. فروش اپلیکیشن‌ها درآمد بسیار بیشتری نصیب این شرکت می‌کرد. فروش آهنگ صرفا بخش کوچکی از جریان درآمدی اپل بود؛ موضوعی که رفته‌رفته سبب شد هویت آیتونز هم دستخوش تغییر شود. این نرم‌افزار کم‌کم ویترینی برای فروش بیشتر محصولات شد. پیچیدگی‌های استفاده از آیتونز افزایش یافت و طرفداران موسیقی دیگر هنگام استفاده از آن حس خوشایند قبلی را نداشتند.

رفته‌رفته سایت‌ها و برنامه‌های دیگری برای جذب طرفداران موسیقی به بازار می‌آمدند. شرکت‌هایی مانند گوگل هم منتظر این فرصت بودند. آنها یوتیوب و چند سرویس دیگر را برای موسیقی بهینه‌سازی و تجهیز کردند. کم‌توجهی‌ اپل در کنار تلاش‌های رقبا فروش موسیقی آیتونز را از نفس انداخت، اما جدی‌ترین تهدید از سمتی می‌آمد که هیچ‌کس انتظارش را نداشت: سرویس‌های اشتراکی و استریم موسیقی دوباره از بستر مرگ بلند شدند و در مقابل آیتونز قرار گرفتند. قهرمان محبوب استیو جابز حالا، ضعیف‌تر از گذشته، توان ناچیزی برای مقاومت در برابر دشمنان قدیمی‌اش دارد؛ آن هم درست وقتی که شرکت حامی‌اش، با معرفی Apple Music، از پشت به او خنجر زده است.

اپل موزیک تاج‌گذاری می‌کند

شاید برای آیتونز نباید چندان دل بسوزانیم. آیتونز هم روزی با نابود کردن صنعت فروش CD خودش را در عرصه جهانی مطرح کرد. آیتونز نمادی از برتری عصر موسیقی دیجیتال در مقابل فروش فیزیکی آنهاست؛ نمادی قدیمی که با از بین بردن فروشگاه‌های قدیمی همه را به استفاده از فضای اینترنت و دانلود ارزان آهنگ‌ها دعوت می‌کرد. در سال 2014 فقط 140 میلیون قطعه سی‌دی آلبوم‌ها به فروش رسید؛ رقمی که به‌زحمت با بلیت‌های فروخته‌شده برای فیلم‌های پرفروش هالیوودی برابری می‌کند. البته این به معنای افول صنعت موسیقی نیست، بلکه نشان می‌دهد نحوه خرید و دسترسی به موسیقی برای مشتریان در حال تغییر است؛ تغییراتی که خود آیتونز را هم بی‌نصیب نگذاشت.

دعوت کاربران توسط آیتونز به فضاهای دیجیتالی و اینترنتی باعث شد آنها پتانسیل‌های جدیدی کشف کنند. سرعت بیشتر و پهنای باند نامحدود فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کرده بود؛ پهنای باندی که افراد را به پخش آنلاین آهنگ‌ها ترغیب می‌کرد؛ یعنی راهکاری برای جایگزینی روش قبلی که خرید و ذخیره‌سازی دیجیتالی آنها بود. سرویس‌های مختلفی مانند بیتس، تیدال و اسپاتیفای در چند سال اخیر برای پاسخ به همین نیاز ساخته شدند؛ نیازی که نشان می‌داد سلیقه عمومی در حال چرخشی قابل توجه است: چرخش از مالکیت به اجاره و خریداری اشتراک ماهانه آهنگ‌ها.

افراد ترجیح می‌دادند با پرداخت‌های ماهانه به دریایی از آهنگ‌ها دسترسی داشته باشند. این چرخش در آمارهای سالانه صنعت موسیقی هم نمودی بارز یافت. در بازه زمانی سال 2013-2014 آمار فروش دیجیتالی آهنگ‌ها کاهشی 13 درصدی یافت، اما استفاده از سرویس‌های استریم موسیقی افزایشی 54 درصدی داشت. این سرویس‌ها دائما برای توسعه خود فعالیت می‌کردند تا به علاقه‌مندان موزیک نشان دهند فقط و فقط به ارائه‌ تجربه‌ای دلنشین و جذاب از شنیدن موسیقی توجه دارند.

برای همین اصلا عجیب نیست که اپل هم به این بازار وارد شود. آنها هنوز هم خود را تنها حامی و نجات‌دهنده موسیقی قانونی می‌دانند. کوپرتینویی‌ها امیدوارند اپل موزیک هم نقشی مانند آیتونز ایفا کند، جریان درآمدی مجموعه را افزایش دهد و کاربران بیشتری را به استفاده از اکوسیستم اپل و خرید آیفون و آیپد تشویق کند؛ حتی اگر به‌معنای تحقیر و کنار گذاشتن بخش موسیقی آیتونز باشد و با گفته‌های استیو جابز در تضاد قرار بگیرد. جابز معتقد بود، برخلاف سریال‌ها و فیلم‌ها، افراد بارها به موسیقی موردعلاقه خود گوش می‌دهند: «اگر مدل اشتراکی برای شما ماهانه 10 دلار یا سالانه بیش از 100 دلار هزینه‌تراشی کند، یعنی در ده سال آینده برای شنیدن آهنگ موردعلاقه‌تان فراتر از هزار دلار پول پرداخت کرده‌اید. این مدلی ورشکسته است.» چهار سال از مرگ استیو جابز می‌گذرد و به نظر می‌رسد اپل برخی از تئوری‌ها و عقاید او را نیز همراهش دفن کرده باشد!

میراث ماندگار آیتونز

از گرامافون به کاست و از کاست به سی‌دی؛ از سی‌دی به موسیقی دیجیتالی و حالا پخش آنلاین آهنگ‌ها: چرخه‌ای طبیعی و تاریخی که برای هر صنعت و محصولی رخ می‌دهد. ولی گرایش جدید کاربران موسیقی را می‌توان در بخشی بزرگ‌تر از دنیای فناوری هم تعریف کرد؛ روندی که کاربران را به استفاده اشتراکی و اجاره‌ای از محصولات تشویق می‌کند. پیش از این شما می‌توانستید محصولی را به‌صورت فیزیکی و دیجیتالی تحت مالکیت خود درآورید؛ کاری که به نظر می‌رسد در حال محدود شدن و فراموش شدن است.

اپل هم با این روند همراه شده است و به سرویس موسیقی اشتراکی خود با امید فراوان می‌نگرد. خیلی‌ها ماجرای جنجالی نامه تیلور سویفت به اپل را بخشی از کمپین تبلیغاتی این کمپانی می‌دانند؛ کمپینی پرهیاهو که نشانگر سرمایه‌گذاری‌های سنگین اپل بر قهرمان جدیدش است. کوپرتینویی‌ها یک بار پیش از این با آیتونز بازار موسیقی را در سطح جهانی تغییر داده‌اند. آنها اکنون ماموریت تازه‌ای برای خود تعریف کرده‌اند و به دنبال تسلط بر خدمات اشتراک و اجاره آهنگ‌ها هستند، هرچند این بار کارشان آسان نیست. رقبای متعددی به دنبال سهمی از این بازارند، ولی اپل به گنجینه 35 میلیونی آهنگ‌هایش افتخار می‌کند و هنوز هم خودش را تنها ناجی صنعت موسیقی می‌داند.

شاید آنها با بی‌رحمی در حال کنار گذاشتن فروشگاه موسیقی آیتونز باشند؛ جنگجویی که بیش از یک دهه تنها نماد مشترک اغلب دوستداران موسیقی بود. پنج سال از تغییر لوگوی آیتونز و حذف CD معروفش می‌گذرد؛ و حالا شاید زمان مناسبی برای خداحافظی با این نرم‌افزار محبوب باشد. بخش موسیقی آیتونز فراموش نمی‌شود، حتی اگر اپل یا دیگران بخواهند آن را کاملا حذف کنند. میراث و خاطرات شیرین آیتونز برای طرفداران دنیای موسیقی همیشه ماندگار خواهد بود.